Rationality and fairness of artificial intelligence development in the context of Polish policy challenges
DOI:
https://doi.org/10.15584/nsawg.2026.1.4Keywords:
artificial intelligence development in Poland, AI development conditions, rational and fair AI development, AI development policy, AI development creators and ethicsAbstract
The purpose of this article is to demonstrate that the development of artificial intelligence (AI) will be rational and fair provided it is implemented by ethical creators who can foresee not only the positive but also the negative consequences of their own and others’ activities that ensure AI development. This article is an initial stage of research in this area and concerns the identification of the main conditions related to AI development.
For simplicity, it was assumed that the reference point would be the document constituting the policy for AI development in Poland from 2020. The holistic nature of this policy at the national level of abstraction, along with a model of the Polish AI ecosystem, required significant research rigor. Consequently, a context was established for citing sources of knowledge integrating the economic, political, social, and informational orders. The primary knowledge base in this article is the authors’ own research published between 2014 and 2024, taking into account their previous experiences with AI. A systematic analysis verifying the rationality and fairness of AI development was conducted across six areas of Polish AI development policy, with particular emphasis on identifying threats,
as well as six premises derived from the compendium of Social Doctrine of the Church and Nobel laureate Joseph E. Stiglitz’s three perspectives on the prosperity and public sector economics (i.e., market efficiency, market failure, and the context of efficiency vs. fairness).
The analysis yields two key conclusions, pointing to threats associated with the implementation of Polish AI development policy in two areas that link AI with society (1) and innovative companies (2), and several conclusions regarding the process of creating AI development (including AI policymakers and AI solution creators). This research is not complete and will be continued. The intention of this article is not to undermine the significant importance of AI development or to undermine the importance of policy for AI development, as these are vital contemporary issues.
Downloads
References
Artificial Intelligence for Europe (2018). Communication from The Commission to The European Parliament, The European Council, The Council, The European Economic and Social Committee and The Committee of The Regions {SWD(2018) 137 final}, COM(2018) 237 final, Brussels.
Bortkiewicz, P., Nowak, A., Oko, D., Chrostowski, W., Kruszelnicki, J., Kucharczyk, G., Mering, W., Sosnowski, L., Roszkowski, W., Maciejewski, J., Łuczuk, P., Polak,
W., Nalaskowski, A., Królikowski, J., Jaki, P.B., Stawrowski, Z., Kantor, R. (2023). Tyrania postępu. Kraków: Biały Kruk.
Catechism of the Catholic Church. Pobrano z: https://www.vatican.va/archive/ccc/index.htm (2025.02.10).
Compendium of the Social Doctrine of the Church (2025). Pobrano z: https://www.vatican.va/content/vatican/en.html (2025.02.10) oraz https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/justpeace/documents/rc_pc_justpeace_doc_20060526_compendio-dott-soc_en.html (2025.02.10).
Hasło: racjonalny. Słownik języka polskiego PWN. Pobrano z: https://sjp.pwn.pl/sjp/racjonalny; 2573230.html (2025.06.14).
Hasło: rozwój. Encyklopedia PWN. Pobrano z: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rozwoj;4009883.html (2025.06.14).
Katechizm Kościoła Katolickiego (1994). Poznań: Pallottinum.
Kołodko, G.E. (2008). Wędrujący świat. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Kompendium Nauki Społecznej Kościoła (2005). Papieska Rada Iustitia Et Pax. Kielce: Wyd. Jedność.
Oleński, J. (2000). Elementy ekonomiki informacji. Podstawy ekonomiczne informatyki gospodarczej. Warszawa: Katedra Informatyki Gospodarczej i Analiz Ekonomicznych Wydziału Nauk Ekonomicznych UW.
Oleński, J. (2006). Infrastruktura informacyjna państwa w globalnej gospodarce. Warszawa: Wydział Nauk Ekonomicznych UW.
Oświadczenie dotyczące utrzymania przez Beneficjenta trwałości projektu dla Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój w okresie 2014–2020, dla którego Instytucją Pośredniczącą jest Narodowe Centrum Badań i Rozwoju za rok … (okres sprawozdawczy) w związku z monitorowaniem trwałości projektu, o której mowa w art. 71 Rozporządzenia PE i Rady (UE) nr 1303/2013 oraz monitorowaniem wskaźników rezultatu w okresie trwałości projektu. Pobrano z: https://www.gov.pl/web/ncbr/trwalosc-projektu-poir (2024.02.20).
Plan na rzecz odpowiedzialnego rozwoju (2016). Warszawa: Ministerstwo Rozwoju.
Polityka dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020 (2020). Uchwała nr 196 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia „Polityki dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020”. M.P.2021 poz. 23. Pobrano z: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20210000023 (2021.01.12).
Sala, J., Tańska, H. (2014). Tool dilemmas of innovation. W: Federated Conference on Computer Science and Information Systems (FedCSIS). Proceedings Papers of the 2014 (s. 1038–1042). Warszawa: Federated Conference on Computer Science and Information Systems.
Sala, J., Tańska, H. (2016). Competences in the knowledge-bases economy. W: Federated Conference on Computer Science and Information Systems (FedCSIS). Proceedings Papers of the 2016 (s. 265–269). Gdańsk: Federated Conference on Computer Science and Information Systems.
Sala, J., Tańska, H. (2019). Podstawy ekonomii dobrobytu według Josepha Stiglitza a sprawa polska. W: K. Strzała (red.), Oblicza dobrobytu. Wybrane zagadnienia. T. IV (s. 45–56). Gdańsk: Wyd. UG.
Sala, J., Tańska, H. (2022). Instrumentalizacja sztucznej inteligencji w polityce aktywności naukowej w Polsce. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 71(3), 96–117. DOI: 10.15584/nsawg.2022.3.6.
Sala, J., Tańska, H. (2023). Cybernetyka a deformacja demokracji. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 73(1), 57–74. DOI: 10.15584/nsawg.2023.1.4.
Sala, J., Tańska, H. (2024a). Inkluzyjne mechanizmy przezwyciężenia opóźnień technologicznych polskiej gospodarki. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 78(2), 94–120. DOI: 10.15584/nsawg.2024.2.6.
Sala, J., Tańska, H. (2024b). Cybernetyczna identyfikacja i interpretacja zjawiska degradacji instytucji w demokratycznym państwie na przykładzie Polski. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 80(4), 21–41. DOI: 10.15584/nsawg.2024.4.2.
Scoping the OECD AI principles: Deliberations of the Expert Group on Artificial Intelligence at the OECD (AIGO) (2019). OECD Digital Economy Papers, 291, 1–28. Paris: OECD Publishing. DOI: 10.1787/d62f618a-en.
Standing, G. (2011). The Precariat. The New Dangerous Class. London: Bloomsbury Academic.
Standing, G. (2015). The Precariat and Class Struggle. RCCS Annual Review, 7(7), 1–15. DOI: 10.4000/rccsar.585.
Stiglitz, J. (2004). Ekonomia sektora publicznego. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN.
Stiglitz, J. (2006). Szalone lata dziewięćdziesiąte. Nowa historia najświetniejszej dekady w dziejach świata. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN.
Synonim: racjonalny. Synonimy. Pobrano z: https://www.synonimy.pl/synonim/racjonalny/ (2025.06.14).
Zgierski, J. (red.) (2023). Encyklopedia antykultury. Wrocław: Fundacja COR DEJ.
Żmigrodzki, P. (red.) (2019). Hasło: ład. Wielki słownik języka polskiego. Pobrano z: https://wsjp.pl/haslo/podglad/39707/lad (2025.06.14).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 University of Rzeszow
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
