Wpatrzeni w wieczność, spoglądający ku sobie w teraźniejszości – o wspólnocie artystycznej Józefa Ignacego Kraszewskiego i Henryka Siemiradzkiego

Abstrakt

Artykuł rozważa relacje artystyczne między pisarzem J. I. Kraszewskim a malarzem H. Siemiradzkim. Asumptem do tych refleksji jest fakt, że spoczęli oni naprzeciwko siebie w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie, co dotychczas w literaturze naukowej uważano za dość przypadkowe zdarzenie, jednocześnie nie podejmując analizy artystycznych powinowactw malarza z pisarzem. W rozprawie wskazano, że relacje te miały istotny wpływ na malarstwo Siemiradzkiego, począwszy od spotkania z Kraszewskim w Dreźnie w 1871 roku, poprzez ukształtowanie widzenia antyku chrześcijańskiego w Rzymie, po jubileusz 50-lecia twórczości Kraszewskiego i ostatnie wspólne chwile pod koniec życia pisarza. Analizie poddano kolejno najważniejsze prace Siemiradzkiego z pierwszej dekady pobytu we Włoszech, łączące go z Kraszewskim, czyli: Chrystusa i Jawnogrzesznicę, obrazy pierwszych chrześcijan w katakumbach i w końcu Pochodnie Nerona. Wskazano, iż łączą się one z pisarstwem Kraszewskiego nie tyle przez takie same motywy (zaczerpniętą anegdotę), ile wspólne transcendentne pojmowanie osoby i misji Chrystusa w dziejach, sprzeciwiające się współczesnym im laicystycznym i scjentystycznym modernistycznym nurtom, wyrażanym na przykład przez E. Renana. Ukazano też, jak pisarstwo Kraszewskiego ukierunkowało „patriotyczną” recepcję malarstwa, zwłaszcza takie odczytanie Pochodni Nerona, co zaowocowało próbą podjęcia misji „artysty narodowego” przez Siemiradzkiego.