Staring into eternity, looking towards each other in the present – on the artistic partnership between Józef Ignacy Kraszewski and Henryk Siemiradzki
DOI:
https://doi.org/10.15584/setde.2026.19.1Keywords:
Józef Ignacy Kraszewski, Henryk Siemiradzki, Ernest Renan, the beginnings of Christianity, catacombs, martyrsAbstract
The article examines the artistic relationship between the writer Józef Ignacy Kraszewski and the painter Henryk Siemiradzki. The starting point for these reflections is the fact that they were laid to rest opposite each other in the Crypt of Honour at the Skałka Church in Kraków, a circumstance which until now has been considered in academic writing to be rather coincidental, while at the same time no analysis of the artistic affinities between the painter and the writer has been undertaken. The paper points out that these relationships had a significant influence on Siemiradzki’s painting, beginning with his meeting with Kraszewski in Dresden in 1871, through the shaping of his view of Christian antiquity in Rome, to Kraszewski’s 50-year writing jubilee and their final shared moments near the end of the writer’s life. The analysis examines, in turn, Siemiradzki’s most important works from the first decade of his stay in Italy, which connect him with Kraszewski, namely: Christ and the Harlot[1], paintings of the early Christians in the catacombs, and finally Nero’s Torches. The article points out that these works are linked to Kraszewski’s writing, not so much through shared motifs (such as a borrowed anecdote), as through a common transcendent understanding of the person and mission of Christ in history, which stood in opposition to the contemporary secularist and scientistic modernist currents, as expressed, for example, by E. Renan. It also shows how Kraszewski’s writings shaped the “patriotic” reception of Siemiradzki’s painting, particularly in interpretation of Nero’s Torches, which led to Siemiradzki’s attempt to take on the role of the “national artist”.
Downloads
References
Bąbiak, Grzegorz P. Funeralia narodowe. Pogrzeby patriotyczne Polaków w czasach niewoli. Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2016.
Bąbiak, Grzegorz P. Sobie, ojczyźnie czy potomności… Wybrane problemy mecenatu kulturalnego elit na ziemiach polskich w XIX wieku. Neriton 2010.
Biały, Aneta, Adamczyk Paulina. „Monachijski tygiel, włoskie przestrzenie – rok z życia Henryka Siemiradzkiego. Rysunki z pobytu w Monachium, pierwszej podróży do Włoch oraz szkice do obrazu Jawnogrzesznica w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie”. Sztuka Europy Wschodniej 4 (2016): 67–68.
Biernacka, Małgorzata. Ikonografia publicznej działalności Chrystusa w polskiej sztuce. Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2003, 188–193.
Peter Bloch. „Ehebrecherin”. W: Lexikon Der Christlichen Ikonographie, t. 1. Rom, Freiburg, Basel 1994, szp. 580–583.
Bujnicki, Tadeusz. „Historyczna powieść epistolarna «Rzym za Nerona» Kraszewskiego”. Ruch Literacki 28 (1987): 195–206.
Capitelli, Giovanna. „Redescendons aux catacombs. Note sulla fortuna dei monumenti cristiani primitivi nella cultura figurativa dell'Ottocento”. Ricerche di storia dell'arte, nr 110–111 (2013): 45–58.
Dąbrowicz, Eugeniusz. „Katakumby. Józef Ignacy Kraszewski – Zygmunt Krasiński – Cyprian Norwid”. W: Europejskość i rodzimość. Horyzonty twórczości Józefa Ignacego Kraszewskiego, red. W. Ratajczak i T. Sobieraj. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2006, 85–96.
De Carlo, Andrea F. „Rzymskie powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego jako literackie źródło «Quo vadis» Henryka Sienkiewicza”. Bibliotekarz Podlaski 17, nr 1 (2016): 37–52. http://hdl.handle.net/11320/8234.
Dobrowolski, Witold. „Neron – mit i rzeczywistość”. W: Wokół „Quo vadis”. Sztuka i kultura Rzymu czasów Nerona”, red. W. Dobrowolski. Muzeum Narodowe w Warszawie, 2001, 10–17.
Driskel, Michael P. Representing Belief: Religion, Art, and Society in Nineteenth-Century France. Pennsylvania State University Press, 1992.
Gatrall, Jefferson J. A. The Real and the Sacred: Picturing Jesus in Nineteenth-Century Fiction. The University of Michigan Press, 2014.
Gorzelany, Dorota. „Zabytki rzymskie źródłem inspiracji malarskiej w Pochodniach Nerona Henryka Siemiradzkiego”. Rozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie 63 (2013): 165–180.
Haake, Michał. „Antyk i orientalizacja Żydów w Jawnogrzesznicy Henryka Siemiradzkiego”. Sztuka Europy Wschodniej 2022, t. X: 221–231.
Henryk Siemiradzki and the International Artistic Milieu in Rome, red. M. Nitka, A. Kluczewska-Wójcik. Conferenze 2020, t. 145.
Heinrich Semeradsky i artyści z jego kręgu: materiały z międzynarodowej konferencji naukowej, red. T. L. Karpova, Moskwa 2023.
Jęcki, Krzysztof. „Pochodnie Nerona Henryka Siemiradzkiego”. Modus. Prace z historii sztuki VIII–IX (2009): 153–164.
Karpova, T.L. Heinrich Semeradsky. St Petersburg 2008.
Korpus dzieł malarskich Henryka Siemiradzkiego, red. J. Malinowski, t. 1-2, Warszawa 2021.
Kraszewski, Józef I. Capreä i Roma. Wilno 1860.
Kraszewski, Józef I. Kartki z podróży, t. 1. Warszawa 1866.
Kraszewski, Józef I. Rzym za Nerona. Kraków 1866.
Kraszewski, Józef I. „Wieki katakumbowe”. Kronika Rodzinna 1868, nr 17, nr 18, 257–260, 273–276; 1869, nr 11, nr 12, 161–164, 180–184; 1870, nr 23, nr 24, 353–356, 373–376.
Kuczyńska, Agnieszka. “Christ and the Sinner by Henryk Siemiradzki – Selected Problems of the Iconography of Christ in 19th Century Russian Painting”. World Art Studies XVIII (2018): 49–53.
Lang, Walther K. “The Atheism of Jesus in Russian Art: Representations of Christ by Ivan Kramskoy, Vasily Polenov, and Nikolai Ghe”. Nineteenth-Century Art Worldwide 2 (2003). http://www.19thc-artworldwide.org/autumn03/the-qatheismq-of-jesus-in-russian-art-representations-of-christ-by-ivan-nikolevich-kramskoy-vasily-polenov-and-nikolai-ghe.
Malik, Shushma. The Nero-Antichrist. Founding and Fashioning a Paradigm. Cambridge University Press, 2020.
Miziołek, Jerzy. „«Dirke chrześcijańska» i inne tematy „all’antica” w twórczości Henryka Siemiradzkiego. Uwagi i rozważania”. Sztuka Europy Wschodniej IV (2016): 21–54.
Miziołek, Jerzy. „I due capolavori di Henryk Siemiradzki: „Le torce di Nerone” e „Il Giudizio di Paride ovvero Il trionfo di Venere”. Pegasus 12 (2010): 83–119.
Miziołek, Jerzy. „Lux in tenebris”. Nerone e i primi cristiani nelle opere di Enrico Siemiradzki e Jan Styka”. W: Nerone, pod redakcją M. A. Tomei, R. Rea, katalog wystawy. Roma-Milano 2011, 44–61.
Mossakowska, Wanda. „Pomoce fotograficzne Michela Manga do obrazów Henryka Siemiradzkiego (1872 ‒ około 1884)”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 32, nr 2 (1984), il. 3.
Nieśmiertelni. Krypta Zasłużonych na Skałce. Redakcja F. Ziejka. Universitas 2010.
Nowakowska-Sito, Katarzyna. „Wokół «Pochodni Nerona» Henryka Siemiradzkiego”. Rocznik Krakowski 58 (1992): 103–119.
Okoń, Waldemar. Alegorie narodowe. Studia z dziejów sztuki polskiej XIX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1992.
Orientalism and the Jews, red. I. Davidson Kalmar, D. Penslar. Brandeis University Press, 2005.
Orłowski, Jan. Aleksy K. Tołstoj z dziejów polsko-rosyjskich związków kulturalnych, Lublin 1974.
Orłowski, Jan. „Motyw ewangeliczny w «Grzesznicy» Aleksego Tołstoja. Polskie echa poematu. Roczniki Humanistyczne 45–46 (1997–1998): 41–51.
Orłowski, Jan. „Poemat «Grzesznica» Aleksego Tołstoja i obraz «Jawnogrzesznica» Henryka Siemiradzkiego jako przykład poetyckiej inspiracji w malarstwie”. W: Intermedialität/ Intermedialność, red. R. Lewicki, I. Ohnheiser. Lublin 2001, 117–123.
Owczarz, Ewa. „Widzenie i wczytywanie. Topografia i Historia w «Caprei i Romie» Józefa Ignacego Kraszewskiego. Litteraria Copernicana 28 (2018), nr 4, 61–77. https://doi.org/10.12775/LC.2018.047.
Płaszczewska, Olga. Wizja Włoch w polskiej i francuskiej literaturze okresu romantyzmu. Kraków 2003.
Priest, Robert D. The Gospel according to Renan: reading, writing, and religion in nineteenth-century France. Oxford University Press, 2015.
Renan, Ernest. Histoire des Origines du Christianisme, t. 1–8. Paris 1863–1883.
Rożek, Michał. Skałka. Wydawnictwo Petrus 2011.
Said, Edward W. Orientalizm. Tłum. Monika Wyrwas-Wiśniewska. Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2003, 180–190.
Stolot, Franciszek. Henryk Siemiradzki (Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001).
Szczot, Monika. „Między Rzymem a prowincją. O powieściach rzymskich Józefa Ignacego Kraszewskiego”. Studia Antiquitatis et Medii Aevi Incohantis 2023: 276–286. 10.34616/samai.2023.s.1.276.286.
Susak, Veronika. “Jesus and the Samaritan Woman (1890) by Henryk Siemiradzki in the Context of European Art”. World Art Studies XVIII (2018): 41–48.
Tarnowski, Stanisław. „Artyści polscy na Wystawie wiedeńskiej”. Przegląd Polski 2 (1873): 195.
Ziejka, F., red. Nieśmiertelni. Krypta Zasłużonych na Skałce. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2010.
Źródła archiwalne
Papieski Instytut Studiów Kościelnych, 22: Spuścizna Rodziny Siemiradzkich, teczka 1: Listy Henryka Siemiradzkiego do Rodziców Hipolita i Michaliny.
Biblioteka ks. Czartoryskich, Kraków, MNK rkps 1588/13, Spis Książek. Bibliotekarz B. Siemiradzki sporządził d. 17 października 1898 r.
Biblioteka Jagiellońska, BJ Rkp. 6531 IV: Korespondencja Józefa Ignacego Kraszewskiego. Seria III: Listy z lat 1863–1887. T. 71, S (Sabiński - Siewicz). Listy Henryka Siemiradzkiego do Józefa Ignacego Kraszewskiego, k. 547–554.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Maria Nitka

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
In line with the Open Access policy, authors retain full copyright to their articles – without restrictions.
Authors can deposit their articles in a repository of their choice.