Sztuka aggiornamento: recepcja i odrzucenie sztuki współczesnej w kontekście katolickim końca XX i początku XXI wieku
DOI:
https://doi.org/10.15584/setde.2026.19.5Słowa kluczowe:
Sztuka współczesna, sztuka chrześcijańska, sztuka sakralna, liturgia, teologia, aggiornamentoAbstrakt
Opierając się na wybranych założeniach Soboru Watykańskiego II, niniejszy esej podejmuje krytyczną refleksję nad twórczością artystyczną w kontekście chrześcijańskim od końca XX wieku do pierwszej ćwierci XXI wieku. Autor, dokonując szeroko zakrojonej analizy, bada podstawowe problemy dotyczące recepcji i odrzucenia sztuki współczesnej w oparciu o prace naukowców z różnych dyscyplin, od teologii po historię sztuki. Choć niektóre studia przypadków odnoszą się do kontekstu portugalskiego, analiza odwołuje się do praktyki watykańskiej w tym zakresie. Pomimo udanych przedsięwzięć charakteryzujących ten okres, niniejsze studium zakłada, że napięcia i trudności nieodłącznie związane z tą dziedziną wynikają przede wszystkim z wzajemnego braku zrozumienia – między wspólnotą kościelną a wspólnotą artystów – odnośnie do ostatecznego nakazu Soboru: aggiornamento w przeżywanym doświadczeniu Ewangelii.
Downloads
Bibliografia
A Fé e a Arte. Textos do Magistério da Igreja Católica para os Artistas, ed. S. C. Ferreira. Cascais 2005.
Alves da Cunha, João. MRAR – Movimento de Renovação da Arte Religiosa: os anos de ouro da arquitetura religiosa em Portugal no século XX, Lisboa, 2015.
Debord, Guy. A Sociedade do Espectáculo. Lisboa 2001 (Portuguese edition of the work from 1967).
de Carvalho, Joaquim Félix. “Arquitetura eclesial na Capela da Imaculada do Seminário de Nossa Senhora da Conceição em Braga. Contributos de Crispino Valenziano”, Cenáculo 220 (2023): 14–37.
de Carvalho, Joaquim Félix. Quando a arte contemporânea é alfaia do lugar, in: Bens culturais da Igreja: desafios. Atas das 1.as Jornadas da Pastoral dos Bens Culturais da Igreja, ed. M. de F. Eusébio, s.l. 2005, 123–161 (137–138).
Directório sobre a piedade popular e a Liturgia – princípios e orientações. Lisboa 2003, no. 240.
Duarte, Marco Daniel. “Do valor humanístico das religiões ao valor humanístico da arte religiosa: o património sacro como metáfora da humanidade”. In: Duarte, Marco Daniel. Leiria Sacra: Identidade, Património, Museologia. Leiria 2025.
Duarte, Marco Daniel. Fátima e a criação artística: o Santuário e a Iconografia. A arte como cenário e como protagonista de uma específica mensagem. Fátima 2023, 2 volumes.
Duarte, Marco Daniel. Fátima, lugar da iconografia mariana. In: Fatima para o Século XXI. Congresso Internacional. Fátima 2008.
Duarte, Marco Daniel; Sónia Vazão, “Rosa de Ouro oferecida ao Santuário de Fátima por Paulo VI”. In: Duarte, Marco Daniel. Leiria Sacra: Identidade, Património, Museologia. Leiria 2025.
Gomes, José Manuel Pereira Ribeiro, “O altar: definição, concepção, ornamentação”, Museu 13 (série 4), (2004): 181–223.
Kandinsky Wassily. Do espiritual na arte. Publicações Dom Quixote, 1987. (Portuguese edition of the work from 1910–1911).
Kandinsky Wassily. Do espiritual na arte. Publicações Dom Quixote, 1987. (Portuguese edition of the work from 1910–1911).
Lourenço, Eduardo. “Pintura, anti-pintura, não-pintura ou a nudez do rei”. In: Lourenço, Eduardo, O espelho imaginário, pintura, anti-pintura, não-pintura, Lisboa 1981.
Lourenço, Eduardo. “Pintura, anti-pintura, não-pintura ou a nudez do rei”. In: Lourenço, Eduardo. O espelho imaginário, pintura, anti-pintura, não-pintura, Lisboa 1981.
Lourenço, Eduardo. Tempo da Música, Música do Tempo, ed. B. Aniello. Lisboa: Gradiva, 2012.
Mondzain, Marie-José. Homo Spectator: ver, fazer ver. Lisboa 2015. (Portuguese edition of the work from 2007).
Moulin, Raymonde. Le marché de l’art: mondialisation et nouvelles Technologies. Paris 2000.
Ortega y Gasset, José. A Desumanização da Arte e outros Ensaios de Estética, (Almedina, 2003), 65. (Portuguese edition from 1976 r.) [the Polish edition is: Dehumanizacja sztuki i inne eseje, trans. Piotr Niklewicz (Wydawnictwo Muza, 1996), series „Spectrum”].
Ortega y Gasset, José. A Desumanização da Arte e outros Ensaios de Estética, Coimbra 2003, 65 (Portuguese edition of the work from 1976).
Panofsky, Erwin. O significado nas artes visuais. Lisboa 1989. (Portuguese edition of the work from 1955).
Ratzinger, Joseph. Introdução ao Espírito da Liturgia. Lisboa 2011. (Portuguese edition of the work from 2001).
Roche, Daniel. História das Coisas Banais. Nascimento do Consumo nas Sociedades Tradicionais (séculos XVII–XIX). Lisboa 1998. (Portuguese edition of the work from 1997).
Serrão, Vítor; Lopes, Aurélio. Os Dialectos das Imagens. Discursos do Sagrado e do Profano. Lisboa 2022.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Marco Daniel Duarte
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Zgodnie z polityką Open Access autorzy zachowują pełnię praw autorskich do swoich artykułów – bez ograniczeń.
Autorzy mogą deponować swoje artykuły w wybranym przez siebie repozytorium.
