Marian Zdziechowski in the Context of Catholic Modernism
DOI:
https://doi.org/10.15584/galisim.2025.12.8Keywords:
Marian Zdziechowski, Catholic modernism, liberal Catholicism, religious philosophy, Church reformAbstract
Marian Zdziechowski is an important figure of Catholic modernism of European rank. He is also practically the only important Pole in the mainstream of liberal Catholicism at the turn of the 19th and 20th centuries. As a man of strong faith, he believed that modernism offered a chance to renew the Catholic Church and integrate it into the modern reality. Following Pius X’s 1907 encyclical Pascendi dominici gregis, which condemned Catholic modernism, Zdziechowski remained loyal to the Church. Nevertheless, his key works – Pestis perniciosissima (1905) and Pessimism, Romanticism, and the Foundations of Christianity (1914) – contain content relevant to Catholic modernism. For this reason, Zdziechowski faced criticism from Polish opponents of this Church renewal trend.
Downloads
References
Bolecki W., Modalności modernizmu. Studia, analizy, interpretacje, Wyd. Instytut Badań Literackich PAN, Kryspinów 2012.
Borzym S., Przedmowa [w:] M. Zdziechowski, Pesymizm, romantyzm a podstawy chrześcijaństwa, t. 1, Warszawa 1983, s. III–XXVIII.
Charszewski I., Moderniści. Modernizanci. Antymoderniści. Nasi i obcy, Wilno 1910.
Fulman M., Piśmiennictwo. Recenzja „Pestis perniciosissima” M. Zdziechowskiego, „Wiadomości Pasterskie” 1905, t. 1, s. 144–147.
Gawlik M., Marian Zdziechowski (1861–1938) wobec modernizmu katolickiego, „Roczniki Teologiczne” 2006–2007, t. 53–54, z. 7, s. 165–176.
Gawlik M., Pesymizm religijny w myśli antropologicznej Mariana Zdziechowskiego (1861–1938), „Nurt SVD” 2023, z. 1, s. 284–300.
Głombik C., Metafizyka kultury. Grabmann – Maritain – neoscholastyka polska, Książka i Wiedza, Warszawa 1982.
J.N., Odczyty katolickie, „Wiara – Przegląd Katolicki” 1910, nr 13 (26 III 1910), s. 256–257.
Kantak K., Mesjanizm rosyjski a Marian Zdziechowski, „Miesięcznik Kościelny Unitas” 1914, t. 11, z. 61–66, s. 249–266.
Knapik T., Geneza kryzysu cywilizacji w myśli wybranych przedstawicieli polskiej filozofii okresu międzywojennego, „IDEA – Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych” 2014, nr XXVI, s. 120–141.
Kwiatkowski A., Ewolucja, cd., „Przegląd Katolicki” 1907, nr 3 (17 I 1907), s. 35–37.
Lewandowski T., Młodopolskie spotkania z modernizmem katolickim [w:] Problematyka religijna w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski, red. S. Fiut, TN KUL, Lublin 1993, s. 197–252.
Massonius M., Dwa listy do Mariana Zdziechowskiego. List z 25 VI 1934, „Kronos” 2014, nr 3.
Massonius M., Rozum w obliczu tajemnicy. Listy do Mariana Zdziechowskiego, „Znak” 1983, nr 8, s. 1195–1225.
Mikołejko Z., Katolicka filozofia kultury w Polsce w okresie modernizmu (1895–1914), „Studia Religioznawcze. Filozofia i Socjologia Religii” 1987, nr 21, s. 46–73.
Miłosz C., Objętość katolicyzmu, „Znak” 2002, nr 7, s. 48–52.
Miłosz C., Prywatne obowiązki, Wyd. Literackie, Warszawa 2001.
Opacki Z., Między uniwersalizmem a partykularyzmem. Myśl i działalność społeczno-polityczna Mariana Zdziechowskiego 1914–1938, Gdańsk 2006.
Pelczar J.S., Obrona religii katolickiej, t. 1: Jak wielkim skarbem jest religia katolicka i dlaczego ta religia ma dzisiaj tylu przeciwników, Przemyśl 1920.
Rogalski M., Modernizant czy modernista? Marian Zdziechowski w poszukiwaniu własnej formuły religijności [w:] Filozofia a religia w dziejach filozofii polskiej. Inspiracje, krytyka, red. S. Janeczek, A. Starościc, Lublin 2014, s. 439–446.
Rogalski M., Producenci margaryny? Marian Zdziechowski i polski modernizm katolicki, Wyd. Universitas, Kraków 2018.
Rostworowski J., Z nowych kierunków myśli katolickiej. (Na tle broszury prof. M. Zdziechowskiego: „Pestis perniciosissima”), Warszawa 1909.
Sieniatycki M., Modernizm w książce polskiej, „Przegląd Powszechny” 1916, t. XXX, nr IV–VI, s. 69–78.
Sieniatycki M., Modernizm w książce polskiej, „Przegląd Powszechny” 1916, t. XXXI, nr VII–IX, s. 40–56.
Skoczyński J., Pesymizm filozoficzny Mariana Zdziechowskiego, Wrocław 1983.
Skoczyński J., Sympatyk modernizmu religijnego, „Znak” 1983, nr 8, s. 1236–1248.
Skoczyński J., Zdziechowski [w:] Encyklopedia filozofii polskiej, t. 2, Lublin 2011, s. 871–873.
Skoczyński M., Mariana Zdziechowskiego apologia wiary [w:] tenże, Wiedza i sumienie. Z badań nad filozofią polską, Kraków 2009, s. 142–160.
Skoczyński M., Religijność i wiara w pismach Mariana Zdziechowskiego. Zarys problematyki [w:] Od Brzozowskiego do Kołakowskiego. Polscy pisarze XX wieku wobec religii, red. P. Nowaczyński, Lubin 2001, s. 25–38.
Stecko J., Idea katolickiego modernizmu w filozoficznych poszukiwaniach Mariana Zdziechowskiego, „Humanities and Social Sciences” 2014, vol. XIX, 21 (3/2014), s. 223–231.
Stomma S., Oczyma świadka [w:] J. Skoczyński, Wartość pesymizmu, Kraków 1994.
Stomma S., Wspomnienie o Marianie Zdziechowskim, „Znak” 2002, nr 7, s. 53–55.
Szkopowski M., Recenzja. Zdziechowski M. „Pestis perniciosissima”. Rzecz o współczesnych kierunkach myśli katolickiej, „Książka” 1905, nr 10, s. 382–383.
Tomczak K., Modernizm a protestantyzm liberalny, wstęp ks. C. Sokołowski, Warszawa 1911.
Wesołowska E.N., Działać przed katastrofą, Warszawa 1994.
Woroniecki J., Z powodu ostatniego dzieła prof. Zdziechowskiego, odbitka z „Miesięcznika Katecheza i Wychowanie”, Drukarnia Józefa Chęcińskiego, Lwów 1916.
Zaczyński M., Kiedy urodził się Marian Zdziechowski?, „Przegląd Literacki” 1986, nr 2, s. 143–145.
Zdziechowski M., Pestis perniciosissima”. Rzecz o współczesnych kierunkach myśli katolickiej, Kraków1905.
Zdziechowski M., Pesymizm, romantyzm a podstawy chrześcijaństwa, t. 1–2, Kraków 1914–1915.
Zdziechowski M., Szkice literackie, Warszawa 1900.
Zdziechowski M., U opoki mesyanizmu. Nowe szkice z psychologii narodów słowiańskich, Lwów 1912.
Zdziechowski M., W obliczu końca, Wilno 1938.
Zdziechowski M., Wyżej nadzieje nasze złożyć [w:] Wybór pism, Znak, Kraków 1993, s. 81–103.
Żywiołek A., Chrześcijaństwo wobec modernistycznych zagrożeń. Wokół myśli Mariana Zdziechowskiego [w:] Drogi i rozdroża kultury chrześcijańskiej Europy, red. U. Cierniak, J. Grabowski, Częstochowa 2003, s. 579–588.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Galicja. Studia i materiały
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
