Childlessness in contemporary Polish society and its determinants
DOI:
https://doi.org/10.15584/kpe.2024.17Keywords:
childlessness, intentional childlessness (childfree), involuntary (biological) childlessness, determinants of childlessness, objective determinants of childlessness, subjective determinants of childlessness, objective-subjective factors of childlessnessAbstract
It is commonly said that Poland is experiencing a demographic crisis. Consequently, the issue of childlessness and its determinants is increasingly being addressed in the literature. This article focuses on the determinants of childlessness primarily from a sociological perspective, while also considering other perspectives deemed necessary from a substantive viewpoint. These determinants are categorized into: objective (independent of the individual’s will – biological childlessness, i.e., involuntary), subjective (individual – resulting from personal decisions – the individual’s free will), and ambivalent (subjective-objective, e.g., restrictive abortion laws that hinder an individual’s decision regarding procreation). Given that the decision to procreate primarily belongs to a woman but undeniably concerns both women and men, statistics on childlessness over the years both among individuals in marriages and those living in heterosexual informal relationships are presented. Regarding objective factors, it refers to biological childlessness; subjective factors represent the individual’s personal choice, their free will (childfree); ambivalent factors, according to Anthony Giddens’s terminology, are the result of individual life plans of each spouse/partner considered in a macrostructural context.
References
Bauman Z., Ponowoczesność jako źródło cierpień, Warszawa 2013.
Becker G.S., Ekonomiczna teoria zachowań ludzkich, Warszawa 1990.
Benatar D., Najlepiej nie urodzić się. Zaistnienie jako źródło krzywdy, Kraków 2022.
Boudillard J., Społeczeństwo konsumpcyjne, jego mity i struktury, tłum. S. Królak, Warszawa 2006.
Giddens A., Przemiany intymności. Seksualność, miłość i erotyzm we współczesnych społeczeństwach, Warszawa 2015.
Giddens A., Socjologia, Warszawa 2004.
Kwak A., Współczesne związki heteroseksualne: małżeństwa (dobrowolne, bezdzietne), kohabitacje, Warszawa 2014.
Łakomy M., Demografia jest przyszłością, Białystok 2024.
McLuhan M., Galaktyka Gutenberga. Tworzenie człowieka druku, Warszawa 2021.
Riesman D., Samotny tłum, przeł. J. Strzelecki, Warszawa 1996.
Smalej O., Kultura bezdzietności. Niska dzietność i bezdzietność z wyboru w perspektywie społeczno-ekonomicznej, Lublin 2022.
Żbik-Kluge J., Bezdzietne z wyboru, Warszawa 2023.
Jarmołowska A., Psychologiczna problematyka bezdzietności zamierzonej u żon i mężów [w:] Psychologia rodziny. Małżeństwo i rodzina wobec współczesnych wyzwań, red. T. Rostkowska, Warszawa 2009, s. 183–194.
Ritzer G., Klasyczna teoria socjologiczna, przeł. H. Jankowska, Poznań 2004, s. 294–309.
Slany K., Szczepaniak-Wiecha I., Bezdzietność – czy nowa wartość we współczesnym świecie [w:] Systemy wartości a procesy demograficzne, red. K. Slany, I. Szczepaniak-Wiecha, Kraków 2003, s. 155–169.
Bojanowicz R., Ile kosztuje wychowanie dziecka? Eksperci podsumowują wyniki badań na temat dzietności w Polsce, 31 maja 2024 r., https://forsal.pl/finanse/finanse-osobiste/artykuly/9517953,ile-kosztuje-wychowanie-dziecka-eksperci-podsumowuja-wyniki-badan-na.html.
Bukała Z., Bezdzietni z wyboru. Zero oszczędności, średnia perspektywa na wzrost zarobków no i katastrofa klimatyczna, „Gazeta Wyborcza”, 1 marca 2020 r., https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,25715891,dlaczego-trzydziestolatkowie-nie-chca-miec-dzieci-przeludnienie.html.
Celmer Z., W jaki sposób dokonujemy wyborów partnerów życiowych, https://www.myfertiledays.com/pl/content/w-jaki-sposob-dokonujemy-wyboru-partnerow-zyciowych.
Cieślińska B., Bezdzietność jako styl życia, „Studia Społeczne” 2014(24), s. 277–292, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.hdl_11320_2860.
Ditrich R., Ratunku, pomocy, wymieramy! Nowe dane GUS są jednoznaczne. Demografia Polski w ruinie, https://forsal.pl/gospodarka/demografia/artykuly/9552358,ratunku-pomocy-wymieramy-nowe-dane-gus-sa-jednoznaczne-demografia.html#:~:text=Polski%20w%20ruinie-,Ratunku%2C%20pomocy%2C%20wymieramy!%20Nowe%20dane%20GUS%20s%C4%85,jednoznaczne%3A%20demografia%20Polski%20w%20ruinie&text=G%C5%82%C3%B3wny%20Urz%C4%85d%20Statystyczny%20udost%C4%99pni%C5%82%20najnowsze,ale%20wr%C4%99cz%20tempo%20spadku%20przyspieszy%C5%82o.
Dofinansowanie zabiegów in vitro od 1 czerwca 2024 r., Ministerstwo Zdrowia, https://www.gov.pl/web/zdrowie/dofinansowanie-zabiegow-in-vitro-od-1-czerwca-2024-r.
Długotrwale bezrobotni. Raport za 2023 r., Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Departament Rynku Pracy, https://psz.praca.gov.pl/documents/10828/15450837/2023%20D%C5%82ugotrwale%20bezrobotni.pdf/96abfea8-0ef1-4c1e-9c5c-55440ad7a982?t=1719991109318.
Fazan T., Przymus, odmowa, niemoc. O niepłodności i bezdzietności w kapitalizmie, „Praktyka Teoretyczna” 2022, nr 3(46), s. 69–94, https://wuwr.pl >prt >article >downoland PDF.
Fidziński M., Tak ujemny przyrost naturalny był tylko w pandemii. Nowe dane GUS o demografii, 25.09.2024, https://www.rp.pl/gospodarka/art41181211-tak-ujemny-przyrost-naturalny-byl-tylko-w-pandemii-nowe-dane-gus-o-demografii.
Gronek M., GUS: w 2022 r. wśród ludności do 49 r.ż. na 100 mężczyzn przypadało w Polsce niespełna 97 kobiet, https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C98223%2Cgus-w-2022-r-wsrod-ludnosci-do-49-r-z-na-100-mezczyzn-przypadalo-w-polsce.
Kapitał ludzki w Polsce w latach 2018–2022. Analizy statystyczne GUS, Warszawa, grudzień 2023, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/inne-opracowania/inne-opracowania-zbiorcze/kapital-ludzki-w-polsce-w-latach-2018-2022,8,9.html.
Komunikat z badań Centrum Badania Opinii Społecznej: Ocena polityki rodzinnej rządu i zaspokojenie potrzeb prokreacyjnych Polaków, Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej, Warszawa sierpień 2022, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2022/K_104_22.PDF. Komunikat z badań Centrum Badania Opinii Społecznej: Preferowane i realizowane modele życia rodzinnego, Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej, Warszawa 2019, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2019/K_046_19.PDF.
Kazimierski M., Ilu Polaków ma kredyt na mieszkanie? Podsumowanie 2023 r., https://direct.money.pl/artykuly/porady/kto-w-polsce-bierze-kredyt-na-mieszkanie,247,0,2353655.
Ile dzieci w Polsce przyszło na świat dzięki in vitro, TVN24/Polska, 22 listopada 2023, godz. 14.38, sejmgov.pl, https://tvn24.pl/polska/in-vitro-ile-dzieci-w-polsce-przyszlo-na-swiat-dzieki-tej-metodzieile-kosztuje-kiedy-nalezy-je-wdrozyc-st7449816.
Koc J., Polska w pułapce. Mamy coraz mniej czasu, by się ratować, https://www.pulshr.pl/rekrutacja/polska-w-pulapce-mamy-coraz-mniej-czasu-by-sie-uratowac,107526.html.
Komorowska E., Kukawska E., Bezdzietność z wyboru i jej związki z wybranymi zachowaniami konsumpcyjnego stylu życia mieszkańców miast i wsi, „Rozprawy Społeczne” 2015, t. IX, nr 1, s. 70–71, https://rozprawyspoleczne.edu.pl/bezdzietnosc-z-wyboru-i-jej-zwiazki-z-wybranymi-zachowaniami-nkonsumpcyjnego-stylu,111085,0,1.html.
Łakomy M., Dzieci? Tak, ale najpierw mąż, praca i dom, https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/aktualnosci/310106,dzieci-tak-alenajpierw-maz-praca-idom.
Mariańska D., Małżeństwo wyszło z mody. Dla nowej gospodarki to zła wiadomość. Trzeba będzie gdzieś przyoszczędzić, 1 października 2024, https://300gospodarka.pl/news/malzenstwo-wyszlo-z-mody-dla-naszej-gospodarki-to-zla-wiadomosc-trzeba-bedzie-gdzies-przyoszczedzic.
Na drodze do piekła. Globalne ocieplenie negatywnie wpływa na naszą psychikę, wywiad Renaty Kim z psychologiem dr Magdaleną Budziszewską, „Nesweek”, 30 czerwca 2019 r., aktualizacja 19.08.2020, https://www.newsweek.pl/newsweek-print/globalne-ocieplenie-i-jego-konsekwencje-wywiad-z-dr-magdalena-budziszewska/tvczl15.
Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021. Rodziny w Polsce w świetle wyników Narodowego Spisu Powszechnego 2021, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2023, https://stat.gov.pl/spisy-powszechne/nsp-2021/nsp-2021-wyniki-ostateczne/.
Nowakowska M., Jakie są podobieństwa i różnice pomiędzy niepłodnością a bezpłodnością? Diagnostyka, https://diag.pl/pacjent/artykuly/nieplodnosc-a-bezplodnosc-podobienstwa-i-roznice/.
O planach wsparcia samorządowej gospodarki mieszkaniowej, Związek Miast Polskich, https://www.miasta.pl/aktualnosci/o-planach-wsparcia-samorzadowej-gospodarki-mieszkaniowej.
Radwan M., Niepłodność, 7 lipca 2021 r., https://gameta.pl/blog/nieplodnosc-a-bezplodnosc-czy-oznaczaja-to-samo/.
Rocznik Demograficzny GUS 2023, Główny Urząd Statystyczny, Zakład Wydawnictw Statystycznych, Warszawa 2023, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-demograficzny-2023,3,17.html.
Raport: Bezrobocie zarejestrowane za kwartał 2024, Urząd Statystyczny w Bydgoszczy, Ośrodek Badań i Analiz Rynku, GUS, Warszawa 2024, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/bezrobocie-rejestrowane-1-kwartal-2024-roku,3,58.html.
Raport Instytutu Pokolenia: Co powstrzymuje kobiety? Przyczyny bezdzietności i niskiej dzietności w Polsce, http://instytutpokolenia.pl/wp-content/uploads/2023/12/Raport-IP_-Przyczyny-bezdzietnosci-i-nieskiej-dzietnosci-w-Polsce.pdf.
Raport GUS: Polska w liczbach 2024, Zakład Wydawnictw Statystycznych, Warszawa2024.
Rynek mieszkaniowy w Polsce w 2024 roku. Wyzwania i perspektywy, Business Insider, https://businessinsider.com.pl/nieruchomosci/rynek-mieszkaniowy-w-polsce-w-2024-roku-wyzwania-i-perspektywy/44n5xsl.
Slany K., Szczepaniak J., Fenomen dobrowolnej bezdzietności we współczesnych wysoko rozwiniętych społeczeństwach, „Małżeństwo i Rodzina” 2003, nr 5, https://psychologia.edu.pl/czytelnia/58-maestwo-i-rodzina/674-fenomen-dobrowolnej-bezdzietnosci-we-wspolczesnych-wysoko-rozwinietych-spoleczenstwach.html.
Sobolewski O., Od 1 lipca 2023 roku płaca minimalna wynosi 3600 zł, https://biz.legalis.pl/od-1-lipca-2023-roku-placa-minimalna-wynosi-3600-zl/#:~:text=Od%20poprzedniej%20podwy%C5%BCki%20p%C5%82acy%20minimalnej,obowi%C4%85zywa%C5%82a%20do%2031.12.2023%20r.
Stelmach M., Leczenie niepłodności w Polsce – nowe rozdanie i wyzwania, https://podyplomie.pl/medical-tribune/40702,leczenie-nieplodnosci-w-polsce-nowe-rozdanie-i-wyzwania.
Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 1990–2024, Główny Urząd Statystyczny, https://publikacje.new.stat.gov.pl/publikacje/stopa-bezrobocia-rejestrowanego-w-latach-1990-2023.
Szukalski P., Bezdzietność w Polsce [w:] Rodzina w zmieniającym się społeczeństwie polskim, red. W. Warzywoda-Kruszyńska, P. Szukalski, Łódź 2004, s. 83–109, https://www.researchgate.net/publication/344694942_Bezdzietnosc_w_Polsce.
Szymański K., Przedstawiamy statystyki długów polskich kredytobiorców, 9 lipca 2024 r., https://www.totalmoney.pl/artykuly/zadluzenie-polakow-w-bankach.
Theus J., Ludność Polski spadnie średnio o połowę. Poczujemy to już w 2030 roku. Prognozy ONZ powinny nas niepokoić, 18 sierpnia 2024 r., https://oko.press/depopulacja-ludnosc-polski-spadnie-o-polowe.
Tomaszewska J., Childfree? Praktyki dyskursywne osób bezdzietnych z wyboru w Polsce, Repozytorium Uniwersytetu Wrocławskiego, s. 67–84, https://repozytorium.uni.wroc.pl/dlibra/publication/101213/edition/94031/childfree-praktyki-dyskursywne-osob-bezdzietnych-z-wyboruw-polsce-childfree-discursive-practices-of-childless-by-choice-people-in-poland-tomaszewska.
Witkowska A., W jakim wieku jest za późno na ciążę i dziecko?, https://dziecko.medonet.pl/narodowy-test-plodnosci/planowanie-ciazy/w-jakim-wieku-jest-juz-za-pozno-na-ciaze-i-dziecko/e9k9hje.
Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2024 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2023 roku (M.P. 2024, poz. 110).
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2023 w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej (Dz.U. 2023 r., poz. 1893).
Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o leczeniu bezpłodności, (t.j. Dz.U. 2020, poz. 442).
Ustawa z dnia7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. 2022, poz. 1575).
Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka (Dz.U. 2024, poz. 858).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2024 KULTURA – PRZEMIANY – EDUKACJA

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.