Próby gry z cenzurą w listach z zesłania Kazimierza Szetkiewicza

Barbara Szargot

doi:10.15584/tik.2025.18

Autor

Barbara Szargot Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie https://orcid.org/0000-0003-3639-581X

DOI:

https://doi.org/10.15584/tik.2025.18

Słowa kluczowe:

listy, pozytywizm, autocenzura, zesłańcy postyczniowi

Abstrakt

Tekst dotyczy sposobu w jaki zesłany do Rosji Kazimierz Szetkiewicz pisząc do żony starał się przekonać czytającego te listy cenzora rosyjskiego o tym, że jest lojalnym rosyjskim obywatelem. W tym celu podkreślał swoją niewinność, kłamał, że nie walczył o sprawę niepodległości Polski, wychwalał cara, kulturę rosyjską, nakłaniał żonę do nauki języka rosyjskiego. Dzięki analizie listów Szetkiewicza zyskujemy wiedzę o sposobach jakimi ludzie oszukiwali cenzurę.

Downloads

Download data is not yet available.

Bibliografia

Aleksandravičius E., Kulaukas A., Pod władzą carów. Litwa w XIX wieku, przeł. B. Kalęba, Kraków 2003.

Borowczyk J., Wolność słowa poetyckiego a wolność poety. Mickiewicza oraz filomatów gry i kolizje z prawem (w Wilnie i na zesłaniu), w: Literatura w granicach prawa (XIX–XX w.), red. K. Budrowska, E. Dąbrowicz i M. Lula, Białystok 2013, s. 30–51.

Buchwald-Pelcowa P., „Papierowe wojny” i problem cenzury Polsce XVII wieku, „Barok” 1994, nr 2.

Budrewicz T., Kraszewski – przy biurku i wśród ludzi, Kraków 2004.

Caban W., Cenzura w Królestwie Polskim w latach 1815–1915, w: Granice wolności słowa, red. G. Miernik, Kielce–Warszawa 1999.

Całek A., Nowa teoria listu, Kraków 2019.

Głębocki H., Fatalna sprawa. Kwestia polska w rosyjskiej myśli, propagandzie i debatach politycznych epoki Wielkich Reform 1856–1866, Kraków 2023, s. 209–237.

Jarosz A. W., „Papirowi się zwirzać niebezpieczno”. O autocenzurze Daniela Naborowskiego w jego listach do Janusza i Krzysztofa Radziwiłłów, w: Autor, tekst, cezura, red. J. Pelc i M. Prejs, Warszawa 1998.

Kienze M., Logofobia. Cenzura i autocenzura w RFN. Rys historyczny, tł. W. Król, w: Cenzura w Niemczech w XX wieku. Studia, dokumenty, analizy, wybór i oprac. C. Karolak, Poznań 2000.

Kopczyński K., Mickiewicz w systemie carskich zakazów: 1831–1855. Cenzura, prawo i próby ich oficjalnego omijania, „Pamiętnik Literacki” 1992, nr 3.

Korniłłowiczówna M., Onegdaj, Szczecin 1985.Kosmala J., „Filatelista” 2014, nr 4, s. 187.

Krawczyk A., Książki bezwzględnie i całkowicie zakazane oraz dozwolone przez cenzurę zagraniczną Cesarstwa Rosyjskiego w latach 1852–1855, w: Nie po myśli władzy. Studia nad cenzurą i zakresem wolności słowa na ziemiach polskich od wieku XIX do czasów współczesnych, red. D. Degen i M. Żynda, Toruń 2012.

Lejeune Ph., Wokół autobiografii i dzienników osobistych, w: P. Rodak, Pismo, książka, lektura. Rozmowy: Le Goff, Chartier, Hébrard, Fabre, Lejeune, przedm. K. Pomian, tł. A. Gronowska i in., Warszawa 2009.

Niebielski E., Nieprzejednani wrogowie Rosji. Duchowieństwo lubelskie i podlaskie w powstaniu 1863 roku i na zesłaniu, Lublin 2008.

Niebielski E., Tunka. Syberyjskie losy księży zesłańców 1863 roku, Wrocław 2011.

Płachecki M., Wojny domowe. Szkice z antropologii słowa publicznego w dobie zaborów (1800–1880), Warszawa 2009.

Prussak M., Kto napisał „Odę do młodości”, w: tejże, Czy słychać jeszcze głos romantyzmu, Warszawa 2007, s. 13–21.

Rodak P., O biografiach tych, którzy nie mają biografii, w: Biografia, historiografia dawniej i dziś. Biografia nowoczesna, nowoczesność biografii, red. R. Kasperowicz, E. Wolnicka, Lublin 2005.

Rowicka M., Cenzura carska wobec publikowanej korespondencji wielkich romantyków, „Sztuka Edycji” 2019, nr 1.

Rowicka M., Wydawnicze i cenzuralne losy twórczości Adama Mickiewicza w okresie zaborów, Warszawa 2014.

Skwarczyńska S., Teoria listu, na podst. lwowskiego pierwodruku oprac. E. Feliksiak i M. Leś, Białystok 2006.

Szetkiewicz K., Listy z zesłania, listy oprac., wstępem i przypisami opatrzyła B. Szargot, Toruń 2018.

Szyndler B., Dzieje cenzury w Polsce do 1918 roku, Kraków 1993.

Sudolski Z., O cenzurze z perspektywy doświadczeń edytora literatury romantyzmu, w: Autor – tekst – cenzura, red. J. Pelc i M. Prejs, Warszawa 1998.

Śliwowska W., Syberia w życiu i pamięci Gieysztorów – zesłańców postyczniowych, Warszawa 2000.

Trzynadlowski J., List i pamiętnik. Dwie formy wypowiedzi osobistej, „Pamiętnikarstwo Polskie” 1975, nr 1.Wigura St. [F. Rawita-Gawroński], Dziesięciolecie cenzury rosyjskiej w Królestwie Polskim (1880–1891), Kraków 1892.

Załęczny J., Pamiętniki zesłańców styczniowych źródłem odmitologizowania martyrologicznej wizji Sybiru, w: Historie ukryte w pamiętnikach. Literatura wspomnieniowa jako przed-miot i źródło badań naukowych, red. I. Zaleska, A. Górska, E. Piszczek, Toruń 2020, s. 40.

Zesłańcy Powstania Styczniowego z Królestwa Polskiego. Wykaz nazwisk z akt w zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych, oprac. Z. Strzyżewska, Warszawa 2001.